หน้าทอนซิตี้ : NathonCity

จุลพร นันทพานิช (สถาปนิก)
ปกรณ์ จารุจิตติพันธ์

“บ้านนันทพาณิชย์” ตั้งอยู่ที่ถนนสายกลาง ย่านตลาดหน้าทอน อำเภอเกาะสมุย สร้างประมาณ ปี พ.ศ. 2495-96 โดยนายชำนาญ นันทพานิช (โกต๋า) เป็นเจ้าของบ้าน และนายตู้ เกตุมุนินทร์ เป็นนายช่าง รูปแบบเป็นร้านค้าและบ้านพักอาศัย มี 2 ชั้น 2 คูหา ชั้นล่างเป็นผนังหล่อคอนกรีตเสริมเหล็ก ชั้นบนเป็นไม้ คาดว่าได้รับอิทธิพลจาก อาคารรูปแบบอาณานิคม (Colonial Style) ริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาในเขตกรุงเทพมหานคร ซึ่งนายชำนาญเดินทางไปติดต่อค้าขาย

“บ้านนันทพาณิชย์” จัดได้ว่าเป็นบ้านร้านค้าแบบอาณานิคมรุ่นแรกในเกาะสมุย หากได้ปรับประยุกต์วิธีการก่อสร้างและวัสดุตามสภาพแวดล้อม โครงสร้างชั้นล่างประกอบด้วยเสาช่วงกลางบ้าน และกำแพงรอบบ้านเป็นส่วนรับน้ำหนัก โดยกำแพงเป็นคอนกรีตหล่อเสริมด้วยเหล็กรางรถไฟ เป็นคอนกรีตเปลือยไม่ฉาบ ประตูหน้าบ้านเป็นบานเฟี้ยม เวลาปิดต้องประกอบโครงไม้ยึดประตูไว้ พื้นเป็นกระเบื้องหินขัดปูสลับสีเขียวแดง ซึ่งเป็นรูปแบบที่นิยมในขณะนั้น (ซื้อจากร้านค้าแถวสะพานเฉลิมโลก กรุงเทพฯ)

ชั้นบนเป็นโครงสร้างไม้ เสาทำจากไม้เคี่ยม พื้นผนังและฝ้าเพดานทำจากไม้หลุมพอ ซึ่งเป็นไม้คุณภาพดีของเกาะสมุย ประตูและหน้าต่างเป็นไม้สักสั่งมาจากกรุงเทพ หน้าต่างเป็นบานเปิดและมีบานเกร็ดกระทุ้งในบานเปิดอีกที เป็นลักษณะหน้าต่างอาคารแบบอาณานิคม เหมาะกับภูมิอากาศร้อนชื้น หลังคาเดิมเป็นกระเบื้องขนมเปียกปูน (กระเบื้องว่าว) ปัจจุบันเปลี่ยนเป็นประเบื้องลูกฟูก

พื้นที่ด้านหลังเป็นที่เก็บสินค้า ครัวและพื้นที่พักผ่อน ส่วนชั้นบนเป็นที่พักอาศัยของสมาชิกในครอบครัวตลอดจนญาติและมิตรสหาย เนื่องจากสมัยนั้นเกาะสมุยยังไม่มีโรงแรม ไม่ว่าข้าราชการ พ่อค้า หรือแม้กระทั่งอดีตบรรณาธิการหนังสือพิมพ์บางกอกเวิล์ด (ในเครือบางกอกโพสต์ หยุดพิมพ์ไปแล้ว) ก็เคยเป็นแขกของบ้านหลังนี้ โดยห้องนอนตั้งอยู่ทางทิศใต้ หิ้งพระและศาลบรรพบุรุษจากมณฑลไหหนาน ตั้งอยู่บริเวณโถงทางทิศเหนือ

เมื่อแรกสร้างเสร็จ ชั้นล่างเป็นที่ตั้งห้างหุ้นส่วนจำกัด นำไทยพานิช ซึ่งคาดว่าตั้งขึ้นมาเพื่อดูแลธุรกิจตัวแทนจัดหามะพร้าวแห้งให้บริษัท ลีเวอร์บราเธอร์ นอกจากนั้นนายชำนาญยังมีกิจการเดินเรือระหว่างบ้านดอน – เกาะสมุย กิจการค้ามะพร้าว ตัวแทนจัดหาสินค้าให้กับเรือต่างๆ (เอเยนต์เรือ) เอเยนต์สุราและสินค้าต่างๆ ประมาณปลายปี 2503 นายแพทย์สุวิทย์ นันทพานิช (หมอตาปู) บุตรชายคนที่สองกลับมาเปิดคลินิกรักษาพยาบาลผู้ป่วย ซึ่งอาจเรียกได้ว่าเป็นโรงพยาบาลขนาดย่อม เนื่องจากมีเตียงสำหรับคนไข้ใน ประกอบกับขณะนั้นสมุยยังไม่มีโรงพยาบาล ถือได้ว่าบทบาทของ “บ้านนันทพาณิชย์” เปลี่ยนจากศูนย์กลางธุรกิจ เป็นศูนย์กลางทางการแพทย์แทน

มีเรื่องเล่าว่ารูปรับปริญญาของนายแพทย์สุวิทย์ นันทพานิช ที่ติดไว้ข้างฝาบ้านตามธรรมเนียมของคนไทยทั่วไป เป็นแรงบันดาลใจในการเล่าเรียนของเยาวชนหลายคนในอำเภอเกาะสมุย

สำหรับสาเหตุที่ป้ายชื่อ “บ้านนันทพาณิชย์” เขียนไม่เหมือนกับชื่อสกุล “นันทพานิช” ของนายชำนาญนั้น นายแพทย์สุวิทย์ ซึ่งเป็นผู้ไปติดต่อทำป้ายย่านสะพานดำ กรุงเทพฯ คาดว่าน่าจะเกิดจากความผิดพลาดในขั้นตอนการจัดทำป้าย

กล่าวได้ว่า “บ้านนันทพาณิชย์” เป็นหนึ่งในสิ่งก่อสร้างร่วมสมัย ที่บ่งบอกเรื่องราวของบ้านหน้าทอนและเกาะสมุย ทั้งในฐานะที่เป็นสถานที่ประกอบธุรกิจที่มีบทบาทต่อสมุยในขณะนั้น และเป็นที่ตั้งของคลินิกรักษาพยาบาลแห่งแรกของสมุย

ปัจจุบัน บ้านนันทพานิช ยังคงเปิดเป็นคลินิก


หมายเหตุ
1. รูปป้าย “บ้านนันทพาณิชย์” มีการแตกแต่งภาพ โดยลบโครงเหล็กที่ทำเพิ่มเติมภายหลังเพื่อติดตั้งป้ายคลินิกออก (ติดตั้งใต้ป้ายชื่อบ้าน) และตบแต่งตัวอักษรตัว “ท”
2. นายจุลพร นันทพานิช เขียนบทความเรื่อง “ก๋งกับบ้าน” พิมพ์ในหนังสือ “เรื่องราวอันเป็นตำนานของก๋ง” หนังสือที่ระลึกงานศพนายชำนาญ นันทพานิช ในปี 2538 และปรับปรุงอีกครั้งเมื่อเดือน พฤษาคม 2549
3. นายปกรณ์ จารุจิตติพันธ์ เรียบเรียงบทความ “บ้านนันทพาณิชย์” ขึ้น โดยอาศัยข้อมูลตามเอกสารในข้อ 2 รวมถึงหนังสือ “เรื่องราวอันเป็นตำนานของก๋ง” และสัมภาษณ์นายแพทย์สุวิทย์ นันทพานิช เพิ่มเติมเมื่อ พฤษภาคม 2549 โดยเฉพาะประเด็นเรื่องปีที่สร้างบ้าน การจัดหาวัสดุ การจัดทำป้าย “บ้านนันทพาณิชย์” และการใช้ประโยชน์ของบ้าน
4. เดือนพฤษภาคม 2550 มีการปรับปรุงบ้านเพื่อแก้ปัญหาน้ำท่วม โดยได้เสริมทางเท้าหน้าบ้านให้สูงขึ้นด้วยพื้นหินขัดสีเขียว และเว้นพื้นที่ทางเท้าส่วนหนึ่งไว้ในระดับเดิมเพื่อให้เปิดปิดประตูหน้าบ้าน ซึ่งเป็นบานเฟี้ยมได้