หน้าทอนซิตี้ : NathonCity

แก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมสมุย...แก้ที่ไหน

โดยนายต้นกล้า

ได้รับคำร้องขอจาก อ.ภิญโญ  ศรีทองกุล  ให้ช่วยเขียนเรื่องสิ่งแวดล้อมของสมุย เพื่อลงในวารสารชมรม ผมก็ตกปากรับคำทันทีทั้งๆ  ที่ไม่ค่อยจะได้เขียนอะไรเป็นเรื่องเป็นราว พูดง่ายๆ ว่าเขียนไม่ค่อยจะเป็นนั่นละครับ  แต่ที่    อาจหาญรับคำ  เห็นจะเป็นเพราะรู้สึกเป็นห่วงสิ่งแวดล้อมของสมุย เช่นเดียวกับอาจารย์ภิญโญ 


ความจริงแล้วผมเองเพิ่งจะมาเกาะสมุยครั้งแรกเมื่อ 23 ปีที่แล้ว เพราะเกิดความประทับใจสาวชาวเกาะ จึงแอบมาติดตามดูว่าชาวเกาะสมุยเค้าอยู่กันอย่างไร จำได้ว่ามาถึงสถานีรถไฟพุนพินฟ้ายังมืดมิด นอนรอรถเมล์ที่สถานีรถไฟจนฟ้าสาง จึงได้เดินทางมาขึ้นเรือเฟอร์รี่ เช้าวันนั้นอากาศเย็นสบาย ฟ้าใสสวยงามแดดอ่อนๆ  น้ำทะเลใส คลื่นขาวงดงาม จึงเป็นความประทับใจที่สองที่เกิดขึ้นกับเกาะสมุย


ผมมีโอกาสได้ไปเที่ยวหาดเฉวงและหาดละไม เวลานั้นน้ำใสหาดทรายสะอาดสวยงามสมคำร่ำลือ มองไปทางไหนยังเห็นมะพร้าวเต็มเกาะ โรงแรมบังกะโลยังไม่หนาแน่น ถนนเลียบหาดยังมองเห็นทะเลสวยงาม แม้ว่าจะเป็นช่วงเวลาที่การท่องเที่ยวเริ่มมาได้ระยะหนึ่งแล้วก็ตาม น่าจะเป็นช่วงแรกๆ ของการพัฒนาแบบก้าวกระโดดของเกาะสมุย  สิ่งที่สัมผัสได้อีกอย่างหนึ่งก็คือน้ำใจของผู้คนสมุยในเวลานั้น ที่หยั่งได้ว่าน้ำใจใสสะอาด ไม่ต่างจากน้ำตกหินลาดที่ผมได้มีโอกาสไปเที่ยวก่อนกลับกรุงเทพไปนอนรอคำตอบ


ผมไม่ยอมพลาดรถด่วนขบวนสุดท้ายได้กลับมาเป็นเขยสมุยในปีเดียวกัน วันเวลาเปลี่ยนผ่านมาถึงวันนี้ 23 ปี เกาะสมุยเปลี่ยนแปลงไปมากพอๆ กับริ้วรอยตีนกาบนใบหน้า (ผม) มองจากภายนอก ป่ามะพร้าวบนเกาะสมุยหลายแห่งรอบเกาะถูกแต่งแต้มด้วยรีสอร์ทและบ้านพักหรู ซึ่งส่วนมากจะเป็นของชาวต่างชาติ ป่าไม้บนเกาะหลายแห่งถูกแทนที่ด้วยไม้ผลหลายชนิด เกิดถนนเส้นใหม่ๆ บนเขาสูง ธุรกิจท่องเที่ยวและที่อยู่อาศัยเกิดตามหลังถนนมีให้เห็นทั่วไป


บนที่ราบและชายหาด มีชุมชนขยายตัวไปตามแนวถนนสายหลัก จนแทบจะหาที่ว่างไม่ได้ ผู้คนหลั่งไหลมาทำมาหากินกับธุรกิจท่องเที่ยวบนเกาะสมุย ทำให้ปัจจุบันคาดการณ์ว่ามีผู้อาศัยบนเกาะไม่ต่ำกว่า 200,000 คน ทั้งที่ทะเบียนราษฎร์มีเพียง 50,000 คน สิ่งที่ตามมาก็คือความไม่สมดุลย์ของระบบสาธารณูปโภคปการที่เคยมีอยู่ เกิดขัดสน ขาดแคลน คุณภาพชีวิตของผู้คนเริ่มด้อยถอยลง การแข่งขันแก่งแย่งทรัพยากรมีมากขึ้น การแข่งขันทางการค้าและธุรกิจเข้มข้น      ผู้อ่อนแอกว่าถูกกลืนกินโดยผู้มีทุน เข้มแข็งกว่า


วัฒนธรรมและวิถีชุมชนดั้งเดิมที่เคยเป็นตัวกำหนดสภาพจิตใจที่เอื้อเฟื้อแบ่งปันกันของคนสมุย ถูกกระแสทุนและวัฒนธรรมบริโภคนิยมสมัยใหม่แทนที่อย่างรวดเร็ว วิธีคิดแบบเอาตัวรอดจึงปรากฎให้เห็นมากมายในทุกวันนี้ ไม่แตกต่างจากคนในเมืองใหญ่ๆ สมุยจึงมีมุมมืดทุกอย่างที่เมืองใหญ่มี นอกเหนือไปจากจิตใจของคนบนเกาะจะบ่งบอกถึงความเป็นสมุย แล้วสิ่งที่สำคัญที่สุดที่เป็นจิตวิญญาณของสมุยก็คือ สิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติที่สมุยมีอยู่ เกาะสมุยถูกขนานนามว่ามรกตในอ่าวไทย เพราะเกาะสมุยเคยมีหาดทรายขาวสวยงามรอบเกาะ เคยมีป่าไม้ ป่ามะพร้าวเขียวชะอุ่มขึ้นหนาแน่นทั่วทั้งเกาะ มีน้ำที่ใสสะอาดบริสุทธิ์ไร้มลพิษ ไม่ว่าจะเป็นน้ำตกบนเกาะหรือน้ำทะเลรอบเกาะ แต่ด้วยเหตุจากจิตใจของผู้คนบนเกาะไม่ใสสะอาดเช่นเคย เปลี่ยนเป็นสีเทา  บางส่วนเปลี่ยนเป็นสีดำ บางส่วนยังเน่าเสียอีกด้วย น้ำบนเกาะจึงเปลี่ยนสีตามจิตใจคน


เช่นเดียวกับทะเลที่เคยสวยใสก็เปลี่ยนไปเพราะใจผู้คน ไม่เว้นแม้ธรรมชาติใต้ทะเล ปะการังตาย ปู ปลา กุ้ง หอย ขอย้ายถิ่นฐาน ทิ้งเกาะสมุยให้อ้างว้างจากธรรมชาติ คนสมุยโดยกำเนิดคงจะเห็นความเปลี่ยนแปลงมากกว่าผมหลายเท่านัก ความเรียบง่ายของชีวิตในอดีตที่ยังชีพกับการทำมะพร้าว ทำประมง ค้าขายเล็กน้อย ในช่วง 30-40 ปีที่ผ่านมาเคยเป็นวิถีที่ชัดเจนของคนสมุย การเปลี่ยนผ่านสังคมอย่างรวดเร็วใน 30 ปี  แม้ว่าได้สร้างความสะดวกสบายในชีวิต และฐานะทางสังคมที่สูงขึ้น แต่ในขณะเดียวกัน ก็ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางสังคมมากมาย วิถีชีวิตชุมชนเปลี่ยนแปลง ขายที่ดิน ย้ายถิ่นฐาน เปลี่ยนอาชีพ สังคมมีปัญหายาเสพติด การพนัน เด็กออกจากระบบการศึกษาจากปัญหาสังคม และเกิดช่องว่าง คนจนคนรวย ซึ่งนำไปสู่การขาดความสามัคคี และขาดความรักและหวงแหนในถิ่นฐานบ้านเกิด ซึ่งเป็นปัญหาต่อเนื่องไปถึงการพัฒนาเกาะไปสู่ความยั่งยืน ภาวะการณ์เช่นนี้ทำให้คนจำนวนมากโหยหาอดีตที่สงบเย็นของเกาะสมุย อยากให้ธรรมชาติอันสมบูรณ์กลับมาเป็นส่วนผสมที่ลงตัวกับชีวิตสมัยใหม่ที่เปลี่ยนไป เพราะธรรมชาติคือแก่นชีวิตที่แท้จริงของสมุย


ในช่วง 10 ปีที่ผ่านมาเราคงได้เห็น ได้ฟังและมีส่วนได้ทำอะไรมากมาย เพื่อช่วยกันรักษาสิ่งแวดล้อมมิให้เสื่อมโทรมลงไปมากกว่านี้ เราช่วยกันรณรงค์ให้แยกขยะ เก็บขยะบนหาดทราย  งดใช้ถุงพลาสติก บำบัดน้ำเสียก่อนปล่อย แต่เมื่อเทียบกับภาระที่เรามอบให้กับธรรมชาติแล้ว มิอาจเทียบกันได้ เรามีขยะวันละ 130-140 ตัน ต้องกำจัด เรามีน้ำเสียที่ไม่ได้ผ่านการบำบัด และขยะ ไหลลงทะเลทุกวัน เรามีรถยนต์ รถมอเตอร์ไซด์ หลายหมื่นคันที่สร้างมลภาวะทางอากาศ ทุกวันนี้ยังพบเห็นนักธุรกิจ ชาวบ้าน และหน่วยงานราชการเอง ยังมีการบุกรุกป่าเขา ลำน้ำ ชายหาดและทะเล ด้วยเหตุผลของความจำเป็น และการพัฒนา.... หรือว่าเราเอาความคิดและความต้องการที่เกินพอดีของเราเป็นเหตุผลในการรุกรานธรรมชาติ  เป็นสิ่งที่สังคมต้องนำมาไตร่ตรองอย่างมีสติ


น้ำท่วมใหญ่ภาคกลางในปีนี้ เป็นบทเรียนหนึ่งที่ได้ย้ำเตือนเราว่าเราต้องอยู่กับธรรมชาติอย่างเข้าใจและรู้คุณค่า การแสวงประโยชน์จากธรรมชาติ อย่างขาดความเคารพและสมดุลย์ ท้ายที่สุดแล้วมนุษย์ต้องจ่ายคืนให้กับธรรมชาติ ในราคาที่แพงกว่า ดังนั้น หากเราไม่สามารถหมุนย้อนเวลากลับไปหาอดีตได้ เราต้องยอมรับและสร้างการรับรู้ให้กับทุกคนที่พึ่งพิงธรรมชาติของเกาะสมุยอยู่  ให้ตระหนักว่าเราจะตักตวงประโยชน์จากธรรมชาติแต่เพียงฝ่ายเดียวต่อไปไม่ได้    อีกแล้ว


แล้วเราได้ไปเริ่มต้นแก้ไขกันที่ไหน? ผมเองเห็นว่าจุดสำคัญที่สุดที่เราต้องสะสางคือในใจของเราเอง ตราบใดใจที่อยากมี อยากได้ อยากเป็น โดยขาดความรับผิดชอบต่อหน้าที่ ขาดความเมตตาและแบ่งปันต่อเพื่อนมนุษย์และสรรพสิ่ง  ตักตวงประโยชน์จากธรรมชาติอย่างขาดความสมดุลย์  จึงเป็นปฐมบทของปัญหาทั้งปวง คงเป็นการดีถ้าทุกคนได้ยึดเอาแนวพระราชดำริของในหลวง เรื่องเศรษฐกิจพอเพียงเป็นที่ตั้ง ความพอดีและพอเพียง ความเมตตาต่อเพื่อนมนุษย์ด้วยกันจะช่วยสร้างสมุยให้เป็นสังคมแห่งความยั่งยืนได้ เพราะใจที่คิดดี ก็จะมีความรับผิดชอบต่อการกระทำ ไม่ละเมิดศีล 5 ข้อ


ผมมองไม่เห็นทางอื่นใดที่จะช่วยแก้ปัญหาเรื่องสิ่งแวดล้อม หากใจคนเรายังเห็นแก่ตัวอยู่ ความเห็นแก่ตัวสามารถทำให้คนเราทำได้ทุกอย่างแม้จะผิดศีลธรรม ปัญหาทุจริตคอรัปชั่นซึ่งเป็นปัญหาใหญ่ของประเทศก็มีสาเหตุมาจากใจที่ละโมภ และเป็นสาเหตุที่สำคัญที่สุดประการหนึ่งที่ทำให้ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมถูกทำลายอย่างรวดเร็วและรุนแรง ดังนั้นถ้าเรายังขาดใจที่มีความมุ่งมั่นและศรัทธาต่อคุณความดีแล้ว ปัญหาสิ่งแวดล้อมก็จะขยายตัวใหญ่โตขึ้นทุกวัน รอวันกลืนกินทุกสรรพสิ่ง แม้แต่ชีวิตของลูกหลานเรา


การจะเสริมสร้างความเข้มแข็งและคุณงามความดีในจิตใจ ในสังคมเมืองพุทธอย่างเรา ไม่ใช่เรื่องที่จะยากเกินไปหากผู้รับผิดชอบมุ่งมั่นที่จะแก้ไข ดังที่ท่านพุทธทาสได้บอกทางรอดไว้ว่า หากศีลธรรมไม่กลับมา โลกาจะวินาศ หากศีลธรรมกลับมาใจคนก็เปลี่ยนครับ ฟันธงว่าการแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมและธรรมชาติของเกาะสมุยหรือที่ไหนๆ ก็ตาม ต้องแก้ที่ใจคนและเริ่มต้นที่ใจเรา


โดยนายต้นกล้า